Melik Gazi Türbesi, Kayseri’nin doğusunda kurulmuş olan Pınarbaşı ilçesine takriben
18 km. kala ana yoldan sola sapılarak girilen tali bir yolun götürdüğü ve kavşaktan itibaren 6 km. ötede Melik Gazi köyünde inşa edilmiştir.
Eserin Danişmentlilerden Melik Gazi’ye atfen inşa edilmiş olması ve Anadolu’daki Kemah Mengücek Gazi Türbesi (XII. asır sonu XIII. asır başı) Niksar, Kırkkızlar
Türbesi (XII. asır ilk çeyreği) gibi örneklerle benzerliği dikkate alınarak 12. yy. sonlarında inşa edilmiş olduğu söylenebilir
Melik Gazi Türbesi, alçak taş bir kaide üzerinde yükselen kübik bir gövde ile onun üzerindeki yüksek bir kasnağa oturan promidal külahtan oluşan tuğla bir yapıdır. Türbenin üst kat girişi güney cephesinin ortasında açılmış sivri kemerli bir açıklık olup, kapının kemeri ve söveleri tuğladan örülmüştür. Bir tam iki yarım tuğlaların münavebe ile örülmesinden elde edilen söveler, yarım tuğlaların aralarında boşluklar bırakılarak süslenmiştir. Aynı tarz boşlukları, kapı kemerinde ve onu kuşatan kemer silmede de görürüz. Kemerli kapı açıklığı yarım tuğla derinliğinde dikdörtgen şekilli bir çerçeve içine alınmış olup, çerçeve ile kemer kavsi arasında kalan satıhlar yarım tuğlaların dik ve yatık konmasıyla tezyin edilmiştir. Tek yönlü ve dört basamak bir merdivenle çıkılan 1.03 x 1.83 m. Ölçülerindeki kapıdan geçilince her kenarı 5.35 m. olan kare planlı üst kat salonuna girilir.
Eser içte tromplar bölgesine kadar kireçle sıvalı olup, duvarlar ayrıca, zeminden 1.95 m. yüksekliğe kadar ahşap levhalarla kaplanmıştır. Bu ahşap kaplama üzerine yüksekliğe 1.40 m.ye varan geniş bir kuşak türbeyi dört yanda çevreler ki kare veya dikdörtgen panolara bölünmüş bu kuşak üzerinde çiçek, vazo, saat gibi değişik motifler ile Ayete’l Kürsi yer almaktadır. Gerek yazı, gerekse motifler basit karakterdedirler. Kubbe tuğladan balıksırtı tarzında örülmüştür.
Türbe ana eksenler üzerinde ve yüksekte açılmış, dikdörtgen şekilli ve içten dışa doğru daralan dört mazgal penceresi ile aydınlanır. Zemini ahşap döşeme olan eserin üst katında ahşap altı sanduka yan yana uzanmaktadır. Alt kat dört kollu haçvari bir planla düzenlenmiştir. Kollar sivri kemerli birer beşik tonozla örtülmüş ortadaki kare mekân ise çapraz tonozla kapatılmıştır. Tonozlar ve duvarların iç cidarları tamamıyla tuğla örgüdür. Cenazelik doğu ve batı duvarlarında açılan ve içten dışa doğru küçülen iki mazgal pencere ile aydınlatılmıştır. Zemini toprak olan cenazelikte Melik Gazi’nin olduğu söylenen bir mumya yer almaktadır.
Eser tuğla malzemenin verdiği imkânlar kullanılarak, tuğlaların değişik tarzda dizilmesiyle elde edilen kompozisyonlarla süslenmiştir. İçte sıva üzerine sonradan yapılmış boyalı nakışlar olmakla birlikte dış cephelerin daha özenle ele alındıkları açıktır.
Melik Gazi Türbesinde taş ve tuğla birlikte kullanılmış olmakla beraber taş sadece kaide de kullanılmış, tuğla ise hâkim malzeme olarak tüm yapıda kullanılmıştır. Anadolu’da bütünüyle tuğla malzemenin kullanıldığı sayılı türbelerden biri de Melik Gazi Türbesi olmakladır.
Türbeye ait herhangi bir kitabe mevcut değildir.
Kaynak: M.Oluş Arık,“Başlangıç Devri Anadolu Türk Mimari Tezyinatının Karakteri,
CAMÄ°Ä° 2.jpg)
