Sancaktar Hayrettin Camii, Fatih Sultan Mehmet’in sancaktarlarından Alemdar Hayreddin Efendi tarafından mescide çevrilmiştir. Sadrazam Makbul Mustafa Paşa da mescide minber koydurtmuştur. Fetih devri yapılarındandır. Fatih ilçesi Koca Mustafa paşa mahallesindedir.
Erken Bizans veya Roma döneminden kalma bir dini yapının parçası olduğu tahmin edilmektedir. Yapı, müstakil bir kilise görüntüsü yerine, 3.-4. yüzyıl ait bir mezar binası ihtimali dahilindedir. Bu yapının, Bizans’ın Gasria Manastırı’nın bir kalıntısı olduğunu ileri sürenler de vardır. Binaya apsis eklenerek küçük bir kilise haline getirilmiştir.
1894 depreminde mescit harap olmuş ve güney tarafı da yıkılmıştır. Uzun yıllar harabe halinde kalan mescidin yeri gecekondu olarak kullanılmıştır. 1973-1975 yıllarında, Vakıflar İdaresi’nce Mimar Fikret Çuhadaroğlu denetiminde orijinal durumuna uygun olarak yenilenmiş ve 1976 yılında ibadete açılmıştır.
2. Beyazıt (1481-1512) döneminde eski dini yapıların, cami-tekke olarak kullanılmış olması dolayısıyla bu mescidin de aynı şekilde kullanıldığı bilinmektedir.
Dıştan sekizgen planlı binanın duvarları taş ve tuğla ile örülmüştür. İçi, dört kollu haç biçimindedir. Üzeri ilk halinde kubbeli iken, 1973 tamirinde ahşap bir çatı yapılmıştır. Üzeri kiremitle örtülmüştür. Mescide sonradan ilave edilmiş ayakkabılık, aynı zamanda küçük bir son cemaat yeri olarak da kullanılmaktadır. Mihrap kesme taştan, minber ve üst mahfil ahşaptan yapılmıştır. Minaresi de eskisinden daha uzun olarak kiremitle örülmüştür.
Sancaktar Hayrettin Camii‘nin iç alanı 150 m², avlusu 130 m² civarındadır. Teberdar Sokaktan girildiğinde sağ tarafta bir imam odası vardır. Arka sokağa da merdivenle inilen bir kapı yapılmıştır.
CAMÄ°Ä° 2.jpg)
