FINDIKLI HACI BEŞİR AĞA ÇEŞMESİ – BEYOĞLU -İSTANBUL
Yapı, İstanbul Fındıklı’da, dere içerisinde (Mebusan Yokuşu ile Ağa Çırağı Sokağın kesiştiği köşede) günümüze ulaşmayan Hacı Recep Camisi’nin yanına inşa edilmiştir. Ancak yol genişletme çalışmalarında bugünkü yerine taşınmıştır.
Üzerinde yer alan kitabeye göre yapı H.1145 / M.1732–1733 yılında Hacı Beşir Ağa tarafından inşa ettirilmiştir.
Kitabenin okunuşu;
Cenab-ı hazret-i Hacı Beşir Ağa-y’ı dânâkim / Havassın … mehrem-i Sultan-ı a’zamdır / O zat-i mektemet-pirây-ı vâlâ-kadri irfanın
… seray-ı safı her kârında mülhemdir / Aceb mi mülhem olmak tab’ı gevher-sencine zirâ / Der-i devlet-meabi teşne-i ümmide maksemdir
Nice maksem ki feyz-i reşha-i gevher-nisarından / Gül-i âmali erbab-ı dilin ser-i serveri / Hususâ itdi icra bu mahalle ebr-i cûdünden
Bu âb-ı sâfı kim hâlet-i feza-yı neş’e-i … / Nice hayrat-ı mevfûre muvaffak eyleye Bâri / Dua-i devleti şam-ü seher zîra ki elzemdir
Nihâl-i devletin sîr-âb u handan eyleye her dem / Hüdâ-yi lemyezel kim kâr-saz-ı bezm-i âlemdir / Bu zîbâ beytinin her mısra’-ı rengin-ü mevzunu
.......... bünyada tarih-i müsellemdir / İden bu kevseri icra Beşir Ağa-yi mükrimdir / Gel iç bu çeşme-i ra’nânın âb-ı pâki zemzemdir (H.1145)./ M.1732–1733 .
Yapı, tek cepheli ve tek kemerli duvar çeşmesi olarak inşa edilmiştir . Çeşmenin ön cephesi hafif dışa taşırılarak vurgulanmıştır. Çeşme nişi, yanlardaki ayaklara oturan sivri kemerle örtülüdür. Kemerin üzerinde altı satır ve üç sütun şeklinde düzenlenmiş inşa kitabesi bulunmaktadır. Niş içerisindeki ayna taşı çökertme olarak vurgulanmıştır. Zemin seviyesinden başlayan bir adet yarım daire formlu ve bir adet içbükey silme kuşağı, çeşmenin dışa taşkın ana cephesini üç yönden kuşatmaktadır. Çeşmenin önünde bir su yalağı bulunmaktadır. Su yalağının ön cephesini oluşturan blok taşın yüzeyinde bitkisel süslemeler yer almaktadır. Taş alttan ve üstten iki adet silmeyle sınırlandırılmıştır. Taban seviyesindeki silmenin yüzeyi sade tutulmuştur. Ancak üstteki silmenin üzerinde saplarından birbirine bağlanmış çiçek motifleri görülmektedir. Bu bordürün üst kısmı kısmen tahrip olduğu için çiçekler tam olarak seçilememektedir. Ancak çiçeklerin saplarından anlaşıldığı kadarıyla kıvrımların “C” şeklinde olduğunu söyleyebiliriz. Taşın yüzeyinde, içleri bitkisel kompozisyonlarla hareketlendirilmiş dört adet gülbezek ve gülbezeklerin arasında da üç adet düşey olarak yerleştirilmiş rozet yer almaktadır.
Gülbezeklerin merkezinde iri birer gül motifi ve çevresinde saplarından birbirine bağlanmış palmet ve lotus dizisi bulunmaktadır. Çeşmenin saçak kısmı cepheden dışa taşırılmış profilli silmelerle hareketlendirilmiştir. Yapının yan kanatları ve üzerinde yer alan alınlıklar, buraya taşınırken eklenmiş olmalıdır. Eser, tamamen düzgün kesme taş malzemeyle inşa edilmiştir.
Yapının üzerinde onarım geçirdiğine dair herhangi bir kitabe bulunmadığı gibi Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde de herhangi bir onarım kaydına rastlanmamıştır. Ancak kaynaklardan yapının Fındıklı’da, dere içerisinde günümüze ulaşmayan Hacı Recep Camisi’nin yanına inşa edildiği ve yol genişletme çalışmaları sırasında bugünkü yerine taşındığı öğrenilmektedir9. Bugün sağlam durumda olan çeşme kullanılmamaktadır.
KAYNAK: AKDENİZ SANAT DERGİSİ, 2015, Cilt 8, Sayı 16 Sayfa 12 ( Lokman TAY )
FOTOĞRAFLAR: EROL ŞAŞMAZ
FINDIKLI HACI BEŞİR AĞA ÇEŞMESİ – BEYOĞLU -İSTANBUL Fotoğraf Galerisi
CAMİİ 2.jpg)
